Przestrzenie nazw i autoloading

Kiedy projekt rośnie i masz dziesiątki klas, zaczynają się kolizje nazw. Wyobraź sobie, że Twoja klasa Uzytkownik koliduje z klasą Uzytkownik z biblioteki zewnętrznej. Przestrzenie nazw (ang. namespaces) rozwiązują ten problem — pozwalają organizować klasy w logiczne grupy i unikać konfliktów nazw.

namespace — deklaracja przestrzeni nazw

Przestrzeń nazw deklarujesz na początku pliku, zaraz po <?php:

<?php
declare(strict_types=1);
namespace App\Models;

class Uzytkownik
{
    public function __construct(
        public readonly string $imie,
        public readonly string $email,
    ) {}
}

Teraz pełna nazwa tej klasy to App\Models\Uzytkownik. Separator przestrzeni nazw w PHP to backslash \.

use — import klasy

Żeby użyć klasy z innej przestrzeni nazw, możesz podać jej pełną nazwę lub zaimportować ją przez use:

<?php
declare(strict_types=1);
namespace App\Controllers;

// Import klasy przez use — teraz można pisać po prostu Uzytkownik
use App\Models\Uzytkownik;
use App\Models\Rola;

class UzytkownikController
{
    public function stworzUzytkownika(): Uzytkownik
    {
        return new Uzytkownik('Jan Kowalski', '[email protected]');
    }
}

Bez use musiałbyś pisać new \App\Models\Uzytkownik(...) za każdym razem.

Alias — use ... as ...

Gdy dwie klasy z różnych przestrzeni mają tę samą krótką nazwę, możesz użyć aliasu:

<?php
declare(strict_types=1);
namespace App;

use App\Models\Uzytkownik as ModelUzytkownik;
use App\DTO\Uzytkownik    as DtoUzytkownik;

$model = new ModelUzytkownik('Jan', '[email protected]');
$dto   = new DtoUzytkownik();

Globalny namespace — backslash na początku

Klasy wbudowane PHP (jak \Exception, \DateTime, \InvalidArgumentException) żyją w globalnej przestrzeni nazw. Gdy jesteś w pliku z namespace, musisz dodać \ na początku lub zaimportować przez use:

<?php
declare(strict_types=1);
namespace App\Models;

use DateTimeImmutable; // import z globalnej przestrzeni nazw

class Artykul
{
    public readonly DateTimeImmutable $dataPublikacji;

    public function __construct(public readonly string $tytul)
    {
        $this->dataPublikacji = new DateTimeImmutable();
    }
}

// Alternatywnie bez use — pełna nazwa z backslashem:
// $data = new \DateTimeImmutable();

Autoloading — automatyczne wczytywanie klas

Zanim PHP może użyć klasy, musi wiedzieć, gdzie jest jej definicja. Bez autoloadera musiałbyś ręcznie pisać require 'src/Models/Uzytkownik.php'; dla każdej klasy. Autoloading automatyzuje ten krok.

Funkcja spl_autoload_register() rejestruje callback wywoływany za każdym razem, gdy PHP napotka nieznaną klasę:

<?php
declare(strict_types=1);

// autoload.php — uruchom to PRZED użyciem jakiejkolwiek klasy

spl_autoload_register(function (string $nazwaKlasy): void {
    // App\Models\Uzytkownik -> src/Models/Uzytkownik.php
    // App\Controllers\Home  -> src/Controllers/Home.php

    $prefix   = 'App\\';
    $katalog  = __DIR__ . '/src/';

    if (!str_starts_with($nazwaKlasy, $prefix)) {
        return; // nie nasza klasa — inna biblioteka zajmie się tym
    }

    $relatywna = substr($nazwaKlasy, strlen($prefix));           // Models\Uzytkownik
    $plik      = $katalog . str_replace('\\', '/', $relatywna) . '.php'; // src/Models/Uzytkownik.php

    if (file_exists($plik)) {
        require $plik;
    }
});

Teraz w pliku index.php wystarczy:

<?php
declare(strict_types=1);

require 'autoload.php'; // rejestruj autoloader raz
use App\Models\Uzytkownik;
use App\Controllers\UzytkownikController;

$u = new Uzytkownik('Ola', '[email protected]'); // PHP automatycznie wczyta src/Models/Uzytkownik.php

Jak PHP szuka klasy krok po kroku

Gdy napiszesz new Uzytkownik():

1. PHP sprawdza, czy klasa Uzytkownik jest już załadowana (pamięć).
2. Jeśli nie — wywołuje kolejno wszystkie zarejestrowane autoloadery.
3. Każdy autoloader dostaje pełną nazwę klasy (np. App\Models\Uzytkownik).
4. Jeśli żaden autoloader nie załaduje klasy → Fatal Error.

Konwencja PSR-4

Powyższy autoloader to implementacja konwencji PSR-4: pełna nazwa klasy mapuje się na ścieżkę pliku (backslashe → /, suffix .php). To standardowa konwencja PHP:

App\Models\Uzytkownik  →  src/Models/Uzytkownik.php
App\Http\Controller    →  src/Http/Controller.php

Struktura katalogów konwencji PSR-4

projekt/
├── src/
│   ├── Models/
│   │   ├── Uzytkownik.php    ← namespace App\Models;
│   │   └── Produkt.php       ← namespace App\Models;
│   ├── Controllers/
│   │   └── Home.php          ← namespace App\Controllers;
│   └── Services/
│       └── Email.php         ← namespace App\Services;
├── autoload.php              ← spl_autoload_register(...)
└── index.php                 ← require 'autoload.php';

Struktura katalogów odzwierciedla strukturę przestrzeni nazw — to czyni kod czytelnym i przewidywalnym.

W ostatniej lekcji tego modułu poznasz wyjątki — czyli jak PHP sygnalizuje i obsługuje błędy w sposób obiektowy.